表示調整
閉じる
挿絵表示切替ボタン
▼配色
▼行間
▼文字サイズ
▼メニューバー
×閉じる

ブックマークに追加しました

設定
0/400
設定を保存しました
エラーが発生しました
※文字以内
ブックマークを解除しました。

エラーが発生しました。

エラーの原因がわからない場合はヘルプセンターをご確認ください。

ブックマーク機能を使うにはログインしてください。
39/55

第39章 三段論法の3つの形態について

Cap. 39. De tribus figuris syllogismi.

三段論法の3つの形態について



§. 1.

【問い】

Quid est figura syllogismi?

三段論法の形態とは何か?


【答え】

Legitima trium terminorum dispositio ad aliquid concludendum.

何らかの結論を導き出すために,3つの名辞が正しく配置されていること。



§. 2.

【問い】

Quod sunt figura syllogismorum?

三段論法の形態にはいくつあるか?


【答え】

Tres, prima, secunda, tertia.

3つ。第一形態,第二形態,第三形態。



§. 3.

【問い】

Quid est prima figura?

第一形態とは何か?


【答え】

In qua medius terminus est subiectum in maiore propositione, et praedicatum in minore, e.g. Nullus canis est bipes. Quoddam animal est canis. E. Quoddam animal non est bipes.

中間名辞が,大前提においては主語,小前提においては述語であるもの。例えば,「犬」はどれも二本足ではない〔大前提〕。ある動物は「犬」である〔小前提〕。したがって,ある動物は二本足ではない〔結論〕。



§. 4.

【問い】

Quid est secunda figura?

第二形態とは何か?


【答え】

In qua medius terminus est praedicatum in utraque praemissarum. e.g. Nullum bipes est canis. Quoddam animal est canis. E. Quoddam animal non est bipes.

中間名辞が,両方の前提において述語であるもの。例えば,二本足のものはどれも「犬」ではない。ある動物は「犬」である。したがって,ある動物は二本足ではない。



§. 5.

【問い】

Quid est tertia figura?

第三形態とは何か?


【答え】

In qua medius terminus est subiectum in utraque praemissraum. e.g. Nullus canis est bipes. Quiddam canis est niger. E. Quoddam nigrum non est bipes.

中間名辞が,両方の前提において主語であるもの。例えば,「犬」はどれも二本足ではない。ある「犬」は黒い。したがって,ある黒いものは犬ではない。



§. 6.

【問い】

Dic versus memoriales de tribus figuris.

これら3つの形態に関する暗唱用詩文を述べよ。


【答え】

Prima prius subiicit medium, post praedicat ipsum: Praedicat altera bis: Tertia bis sibiicit.

ひとつ,まずは主語が真ん中で,次に述語が真ん中。ふたつ,真ん中が述語2回。みっつ,真ん中が主語2回。



§. 7.

【問い】

Quot sunt primae figurae?

第一形態はいくつあるか?


【答え】

Quatuor: Barbara, Celarent, Darii, Ferio.

4つ。Barbara,Celarent,Darii,Ferio。


【訳者解説】

三段論法の変化を覚えるための,中世において有名だった詩文。全て架空の人名である。アルファベットに意味があるので,カタカナ表記することはできない。



§. 8.

【問い】

Quot secundae?

第二形態はいくつあるか?


【答え】

Itidem quatuor: Cesare, Camestres, Festino, Baroco.

同じく4つ。Cesare,camestres,Festino,Baroco。



§. 9.

【問い】

Quot tertiae?

第三形態はいくつあるか?


【答え】

Sex: Darapti, Felapton, Disamis, Datisi, Bocardo, Ferison.

6つ。Darapti,Felapton,Disamis,Datisi,Bocardo,Ferison。



§. 10.

【問い】

Da versus memoriales de modis figurarum.

形態の仕方に関する暗唱用詩文を述べよ。


【答え】

Barbara, Celarent, primae Darii, Ferioque. Cesare, Camestres, Festino, Baroco secundae. Tertia Darapti sibi vendicat, atque Felapton. Adjungens Disamis, Datisi, Bocardo, Ferison.

Barbara,Celarent,Darii,Ferioqueが1番で,続いてCesare,Camestres,Festino,Baroco。3つ目はDaraptiから始まって,Felapton。それにDisamis,Datisi,Bocardo,Ferisonが付け加わる。



§. 11.

【問い】

Quid praecipue in his vocabulis technicis observandum est?

これらの技術的な単語について,とりわけ何を注意しなければならないか?


【答え】

Quatuor; A, E, I, O.

4つ〔のアルファベット〕。A,E,I,O。



§. 12.

【問い】

Quid illae significant?

これらの文字は何を指しているのか?


【答え】

Quantitatem et qualitatem propositionum.

命題の量と質。



§. 13.

【問い】

Quomodo?

どのように?


【答え】

A. significat universalem affirmativam. E. --- negativam. I. -- particularem affirmativam. O. --- negativam.

Aは「全称肯定命題」を,Eは「全称否定命題」を,Iは「特称肯定命題」を,Oは「特小否定命題」を指す。


【訳者解説】

Aは「肯定する」(affirmo)の頭文字a,Iは4番目のi。Eは「否定する」(nego)の頭文字e,Oは4番目のoである。



§. 14.

【問い】

Dic ea de re versiculos memoriales.

これに関する記憶用暗唱詩文を述べよ?


【答え】

Afferit A, negat E, sed universaliter ambae. Afferit I, negat O, sed pariculariter ambae.

Aは肯定,Eは否定,そしてどちらも全称。Iは肯定,Oは否定,そしてどちらも特称。



§. 15.

【問い】

Annon etiam consonantes in istis modorum vocabulis certam ob rationem excogitatae sunt, eaeque tum initiales, B, C, D, E, tum mediae S, P, M. C?

〔形態の〕仕方に関するこれらの単語のうち,子音も特定の理由で選ばれているのではないか。すなわち,頭文字のB,C,D,Eと,中間にあるS,P,M,Cも?


【答え】

Ita est quidem: sed non necesse est, ut memoriam hic nostram oneremus.

その通りである。しかし,本章で無理をして覚える必要はない。



§. 16.

【問い】

Quam ob causam?

どのような理由で?


【答え】

Quia excogitatae sunt illae consonantes, ut veterem demonstrent modum reducendi syllogismos secundae et tertiae figurae ad primam. Nos vero neglecto modo vetere novum suo loco, magisque compendiosum demonstrabimus.

これらの子音が選ばれたのは,三段論法の第二形態および第三形態を第一形態に還元する方法を明らかにするためだからである。しかし私たちは,ここで要約を提示するよりも,むしろここでは手を抜いて,後の章に回すことにしよう。



§. 17.

【問い】

Da exempla de modis primae figurae et quidem primo de Barbara?

第一形態の例を挙げよ。まずはBARBARAから?


【答え】

BAR- Omnis avis est bipes. BA- Omnis corvus est avis. RA. Ergo Omnis corvus est bipes.

BAR「全ての鳥は二本足である」。BA「全てのカラスは鳥である」。RA「したがって,全てのカラスは二本足である」。



§. 18.

【問い】

Da exemplum de Celarent.

CELARENTの例を挙げよ。


【答え】

CE- Nulla avis est quadrupes. LA- Omnis corvus est avis. RENT. E. Nullus corvus est quadrupes.

CE「鳥はどれも四本足ではない」。LA「全てのカラスは鳥である」。RENT「したがって,カラスはどれも四本足ではない」。



§. 19.

【問い】

Da exemplum de Darii.

DARIIの例を挙げよ。


【答え】

DA- Omnis avis est bipes. RI- Quoddam animal est avis. I. E. Quoddam animal est bipes.

DA「全ての鳥は二本足である」。RI「ある動物は鳥である」。I「したがって,ある動物は二本足である」。



§. 20.

【問い】

Da exemplum de Ferio.

FERIOの例を挙げよ。


【答え】

FE- Nulla avis est quadrupes. RI- Quoddam animal est avis. O. E. Quoddam animal non est quadrupes.

FE「鳥はどれも四本足ではない」。RI「ある動物は鳥である」。O「したがって,ある動物は四本足ではない」。



§. 21.

【問い】

Da exempla de modis secundae figurae, et quidem primo de Cesare.

第二形態の例を挙げよ。まずはCESAREから。


【答え】

CE- Nulla avis est quadrupes. SA- Omnis vulpes est quadrupes. RE. E. Nulla vulpes est avis.

CE「鳥はどれも四本足ではない」。SA「全ての狐は四本足である」。RE「したがって,狐は鳥ではない」。



§. 22.

【問い】

Da exemplum de Camestres.

CAMESTRESの例を挙げよ。


【答え】

CA- Omnis avis est bipes. MES- Nulla vulpes est avis. TRES. E. Nulla vulpes est avis.

CA「全ての鳥は二本足である」。MES「狐はどれも鳥ではない」。TRES「したがって,狐はどれも鳥ではない」。



§. 23.

【問い】

Da exemplum de Festino.

FESTINOの例を挙げよ。


【答え】

FES- Nulla avis est quadrupes. TI- Quoddam animal est quadrupes. NO. E. Quoddam animal non est avis.

FES「鳥はどれも四本足ではない」。TI「ある動物は四本足である」。NO「ある動物は鳥ではない」。



§. 24.

【問い】

Da exemplum de Baroco.

BAROCOの例を挙げよ。


【答え】

BA- Omnis avis est bipes. RO- Quoddam animal non est bipes. CO. E. Quoddam animal non est avis.

BA「全ての鳥は二本足である」。RO「ある動物は二本足ではない」。CO「ある動物は鳥ではない」。



§. 25.

【問い】

Da exempla de modis tertiae figurae et quidem primo de Darapti.

第三形態の例を挙げよ。まずはDARAPTIから。


【答え】

DA- Omnis avis est bipes. RAP- Omnis avis est animal. TI. E. Quoddam animal est bipes.

DA「全ての鳥は二本足である」。RAP「全ての鳥は動物である」。TI「したがって,ある動物は二本足である」。



§. 26.

【問い】

Da exemplum de Felapton.

FELAPTONの例を挙げよ。


【答え】

FE- Nulla avis est quadrupes. LAP- Omnis avis est animal. TON. E. Quoddam animal non est quadrupes.

FE「鳥はどれも四本足ではない」。LAP「全ての鳥は動物である」。TON「したがって,ある動物は四本足ではない」。



§. 27.

【問い】

Da exemplum de Disamis.

DISAMISの例を挙げよ。


【答え】

DI- Quaedam avis est nigra. SA- Omnis avis est animal. MIS. E. Quoddam animal est nigrum.

DI「ある鳥は黒い」。SA「全ての鳥は動物である」。MIS「したがって,ある動物は黒い」。



§. 28.

【問い】

Da exemplum de Datisi.

DATISIの例を挙げよ。


【答え】

DA- Omnis avis est bipes. TI- Quaedam avis est nigra. SI. E. Quoddam nigrum est bipes.

DA「全ての鳥は二本足である」。TI「ある鳥は黒い」。SI「したがって,ある黒いものは二本足である」。



§. 29.

【問い】

Da exemplum de Bocardo.

BOCARDOの例を挙げよ。


【答え】

BO- Quaedam avis non est nihra. CAR- Omnis avis est animal. DO. E. Quoddam animal non est nigrum.

BO「ある鳥は黒い」。CAR「全ての鳥は動物である」。DO「したがって,ある動物は黒い」。



§. 30.

【問い】

Da exemplum de Ferison.

FERISONの例を挙げよ。


【答え】

FE- Nulla avis est quadrupes. RI- Quaedam avis est nigra. SON. E. Quoddam nigrum non est quadrupes.

FE「鳥はどれも四本足ではない」。RI「ある鳥は黒い」。SON「ある黒いものは四本足ではない」。



§. 31.

【問い】

Quanam figurarum omnium est perfectissima?

全ての形態の中で,どれが最も完全か?


【答え】

Prima.

第一形態。



§. 32.

【問い】

Quare?

なぜか?


【答え】

Tres ob causas.

3つの理由から。



§. 33.

【問い】

Quaenam est prima causa?

1番目の理由は何か?


【答え】

Quia sola prima figura concludit (in modo Barbara) conclusionem perfectissimam, et syllogismo demonstrativo aptissimam, nempe universalem affirmativam.

第一形態のみが(BARBARA)という形で,最も完全かつ証明的三段論法に最も相応しい結論を,すなわち全称肯定命題を導き出すから。



§. 34.

【問い】

Quaenam secunda?

2番目の理由は何か?


【答え】

Quia sola prima fugura praeterea concludit alia tria genera conclusionum, nempe universalem negativam, particularem affirmativam, et particularem negativam.

さらに,第一携帯のみが,他の結論の3つの類を,すなわち全称否定命題,特称肯定命題および特称否定命題を導き出すから。



§. 35.

【問い】

Quaenam ex his tribus non potest concludi in secunda figurae?

これら3つの類のうち,第二形態において導き出すことができないのはどれか?


【答え】

Particularis affirmativa.

特称肯定命題。



§. 36.

【問い】

Quare?

なぜか?


【答え】

Quia in secunda figura sunt tantum conclusiones negativae.

第二形態には,否定的な結論しかないから。



§. 37.

【問い】

Quaenam ex iisdem tribus non potest concludi in tertia figura?

これら3つの類のうち,第三形態において導き出すことができないのはどれか?


【答え】

Universalis negativa.

全称否定命題。



§. 38.

【問い】

Quare?

なぜか?


【答え】

Quia in tertia figura fiunt tantum conclusiones particulares.

第三形態には,特称的な結論しかないから。



§. 39.

【問い】

Quaenam est tertia causa?

3番目の理由は何か?


【答え】

Quia in prima figura fundamentum syllogisticum maxime est evides: in secunda vero et tertia figura non perinde.

第一形態においては,三段論法の基礎が最も明らかであるから。第二形態と第三形態においては,そうでもない。



§. 40.

【問い】

Quid vocas fundamentum syllogiscum?

三段論法の基礎と君が呼んでいるのは何か?


【答え】

Dictum de omni et nullo.

「全ての」(omnis)および「どれも〜ない」(nullus)に関する言明。



§. 41.

【問い】

Quid est dictum de omni?

「全ての」に関する言明とは何か?


【答え】

Quando nihil potest subsumi sub maioris propositionis subiecto, de quo non affirmetur praedicatum illius.

ある大前提について,その述語と結びつかないようなものが,その主語に何も包摂されていないときを言う。


【訳者解説】

次のような大前提を考える。「全ての人間は動物である」。このとき,述語〔=動物〕と結びつかないようなものは,主語〔=人間〕にはひとつも含まれていない。人間の中に,動物でないものを探すことはできないからである。



§. 42.

【問い】

Quid est dictum de nullo?

「どれも〜ない」に関する言明とは何か?


【答え】

Quando nihil potest subsumi sub maioris propositionis subiecto, de quo non negatur praedicatum illius.

ある大前提について,その述語と結びつくようなものが,その主語には何も包摂されていないときを言う。


【訳者解説】

「全ての」に関する言明の逆パターン。



§. 43.

【問い】

Declara mihi has duas definitiones.

私にこれら2つの定義をもっと詳しく説明せよ。


【答え】

Dictum de omni nihil aliud est, quam descriptio quaedam modorum affirmativorum primae figurae, qui sunt Barbara et Darii. Similiter dictum de nullo nihil aliud est, quam descriptio quaedam modorum negativorum primae figurae, qui sunt Celarent et Ferio.

「全ての」に関する言明とは他でもない,第一形態の肯定形の記述である。すなわちBARBARAとDARIIである。同様に,「どれも〜ない」に関する言明とは他でもない,第一形態の否定形の記述である。すなわちCELARENTとFERIOである。



§. 44.

【問い】

Unde hoc intelligo?

このことはどこから分かるのか?


【答え】

Quia haec duo dicta requirunt, ut maior propositio sit universalis, et minor affirmativa, et conclusio eiusdem qualitatis cum maiore.

なぜなら,これら2つの言明は,大前提が全称的であり,小前提が肯定的であり,かつその結論が大前提と同じ質〔=肯定or否定〕に属するからである。



§. 45.

【問い】

Si prima figura est omnium perfectissima, consultum erit fortasse, secundam et tertiam figuram plane abiicere?

もし第一形態が全ての中で最も完全であるならば,第二形態と第三形態を全く削除してしまうのが賢明なのではないか?


【答え】

Non erit consultum.

賢明ではない。



§. 46.

【問い】

Quamobrem?

どのような理由で?


【答え】

Quia licet non inserviant syllogismo demonstrativo, commode tamen inserviunt quibusdam syllogismis topicis.

第二形態と第三形態は,証明的三段論法には資さないが,しかしトピカ的三段論法には資するからである。



§. 47.

【問い】

Ubi ergo praecipuus usus est secundae figurae?

では,第二形態はどのような場合に明らかに有用なのか?


【答え】

Cum conclusio negativa probanda est per aliquod accidens, tanquam medium terminum.

ある偶有を中間名辞として,否定的な結論を証明しなければならないとき。



§. 48.

【問い】

Da exemplum.

例を挙げよ。


【答え】

Omnis corvus est niger. Nullus cygnus est niger. E. Nullus cygnus est corvus.

全てのカラスは黒い。白鳥はどれも黒ではない。したがって,白鳥はカラスではない。



§. 49.

【問い】

Ubinam praecipuus est usus tertiae figurae?

第三形態はどのような場合に明らかに有用なのか?


【答え】

Cum aliqua conclusio particularis probanda est per exemplum, tanquam medum terminum.

ある例を中間名辞として,何らかの特称的名結論を証明しなければならないとき。



§. 50.

【問い】

Da exemplum.

例を挙げよ。


【答え】

Gallina non est corvus. Gallina est avis. E. Quaedam avis non est corvus.

鶏はカラスではない。鶏は鳥である。したがって,ある鳥はカラスではない。



§. 51.

【問い】

Quinam omnium modorum sunt imperfectissimi?

全ての変化の中で最も不完全なものはどれか?


【答え】

Duo modi tertiae figurae Disamis et Bocardo.

第三形態におけるDISAMISとBOCARDOの2つ。



§. 52.

【問い】

Quamobrem?

どのような理由で?


【答え】

Quia contra dictum de omni et nullo maiorem habent particularem, unde neque ostensive possunt reduci ad primam figuram, ut suo loco videbimus.

「全ての」および「どれも〜ない」に関する言明に反して,全称肯定小辞も全称否定小辞も持っておらず,それゆえに第一形態への還元ができないからである。これについては,該当箇所〔第43章〕で見よう。

評価をするにはログインしてください。
ブックマークに追加
ブックマーク機能を使うにはログインしてください。
+注意+

特に記載なき場合、掲載されている作品はすべてフィクションであり実在の人物・団体等とは一切関係ありません。
特に記載なき場合、掲載されている作品の著作権は作者にあります(一部作品除く)。
作者以外の方による作品の引用を超える無断転載は禁止しており、行った場合、著作権法の違反となります。

↑ページトップへ